KISHA “ZOJA E KËSHILLIT TË MIRË” NË KLINË, IKONË E QËNDRESËS SHPIRTËRORE DHE VATËR E FESË, KUJTESËS, KULTURËS, DHIMBJES DHE SHPRESËS

Shkruan: Don Fran Sopi

Ka vepra në jetën e njeriut që nuk mbeten vetëm kujtime, por bëhen pjesë e frymëmarrjes së tij. Ato nuk treten me kalimin e kohës, sepse nuk janë thjesht ngjarje të jashtme, por vula të gdhendura në shpirt.

Janë gjurmë që shiu i viteve nuk i lan, as era e harresës nuk i shlyen, sepse nuk janë shkruar mbi dhe, por mbi zemër. Njëra ndër këto vepra, për mua si meshtar i Dioqezës Prizren–Prishtinë, është historia e lavdishme e Kishës Katolike “Zoja e Këshillit të Mirë” në Klinë.

Për mua, kjo nuk është vetëm historia e një ndërtese kishtare; nuk është vetëm rrëfimi i një gurthemeli, i një date apo i një kremtimi jubilar. Kjo është historia e një thirrjeje që lindi në heshtje, e një premtimi që u ruajt gjatë në shpirt, e një sakrifice që u kalit në sprova, e një shprese që nuk u dorëzua dhe e një mëshire hyjnore që, në kohën e vet, dha frytin e bekuar.

Prandaj, sa herë e kthej mendjen pas dhe e sodis udhën e jetës sime meshtarake, e kuptoj me përvujtëri se Zoti, me urtinë e Tij të qetë dhe të padukshme, ka ditur t’i lidhë fijet e jetës sime me fatin shpirtëror të kësaj famullie. Nganjëherë ne mendojmë se vetë e zgjedhim udhën tonë, por më vonë e kuptojmë se Hyji na ka paraprirë në çdo hap. Ne ecim, por Ai na prin. Ne mbjellim, por Ai jep rritjen. Ne ngrisim mure me gurë, por Ai u jep kuptim. Kështu ndodhi edhe me Kishën e Klinës.

Në dukje, ajo u ngrit me mund, me sakrificë, me përkushtim dhe me ndihmën e popullit besimtar. Por, në thellësi, ajo u ndërtua mbi hirin e Zotit dhe mbi një thirrje të hershme, të mbjellë në zemrën time si farë e shenjtë.

Qysh në rininë time të hershme, kur isha nxënës në Gjimnazin Klasik të Pazinit, në Istër të Kroacisë, ndodhi një prej atyre çasteve që në dukje duken të zakonshme, por që, në të vërtetë, janë vizita të heshtura të Hyjit në ndërgjegjen e njeriut.

Profesorët tanë të teologjisë, filozofisë dhe psikologjisë, njerëz të dijes dhe të fesë, flisnin me trishtim të thellë për fatin e Kishës Katolike në Shqipëri. Ishin vite të rënda, vite në të cilat ateizmi shtetëror përpiqej të shpallte vdekjen e fesë, të rrënonte Kishën, të burgoste meshtarët, të përdhoste altarët dhe ta mbulonte ndërgjegjen me frikë.
Por unë e kam besuar gjithmonë se, sa herë që pushtetet e kësaj bote përpiqen ta shuajnë dritën e Hyjit, pikërisht atëherë zbulohet se drita e vërtetë nuk shuhet me urdhër. Ajo mund të mbulohet për një kohë, por nuk mund të vdesë. Në atë kohë të rëndë u përmend edhe emri i Zojës së Këshillit të Mirë, Zojës së Shkodrës, Pajtores së Shqipërisë.
Ky emër hyri thellë në shpirtin tim. M’u duk si një kumbim i lashtë arbëror, si një tingull kambane që vinte prej shekujsh, si një kujtesë që nuk i përkiste vetëm fesë, por edhe kombit, plagës, shpresës dhe identitetit tonë. Që atëherë, e ndjeva se, për ne shqiptarët, Zoja e Këshillit të Mirë nuk është vetëm figurë devocionale. Ajo është Nënë e kujtesës sonë, ngushëllim në plagë, urë ndërmjet qiellit dhe popullit tonë.
Në ikonën e saj unë kam parë gjithmonë fytyrën e një Nëne që nuk e harron kurrë birin e vet, edhe kur ai mbetet nën hijen e pushtimeve, nën varfëri, nën dhimbje apo nën përndjekje. Në të kam parë amësinë e butë të shtrirë mbi Arbërinë, mbi gjuhën tonë, mbi historinë tonë të lënduar dhe mbi qëndresën tonë të heshtur.
Historia e Zojës së Këshillit të Mirë, e lidhur me Shkodrën, me Arbërinë dhe me Genazzano-n, për mua nuk ishte kurrë vetëm tregim i së kaluarës. Ajo më dukej si metaforë e fatit tonë shqiptar: një popull i goditur, por jo i zhdukur; i shpërndarë, por jo i harruar; i plagosur, por jo i thyer në shpirt. Në atë ikonë unë kam parë jo vetëm Nënën e Krishtit, por edhe amësinë e shtrirë mbi kombin tonë, mbi gjuhën tonë, mbi dhembjen tonë dhe mbi shpresën tonë.
Pikërisht atëherë, në heshtjen e zemrës sime, lindi një premtim. Nuk e bëra me zë të lartë para botës, por e bëra para Zotit, i cili i dëgjon edhe fjalët që nuk dalin nga buzët. Ndjeva se, nëse një ditë Ai do të më thërriste në meshtari, unë do të përpiqesha t’ia ngreja në Kosovë një tempull Zojës së Këshillit të Mirë. Nuk e dija se ku do të ishte, as kur, as si. Por e dija se premtimi i dhënë para Hyjit nuk është dëshirë kalimtare. Është farë. Dhe fara, sado e vogël të jetë, mban brenda vetes pyllin e së ardhmes.
Ky premtim mbeti në mua si një kandil i ndezur. Nuk bëri zhurmë, por nuk u shua. Sa herë që jeta ime meshtarake merrte drejtime të ndryshme, ai premtim më rikthehej në zemër. Më kujtonte se jo çdo thirrje e Zotit kuptohet menjëherë. Disa thirrje piqen gjatë. Kalojnë nëpër heshtje, nëpër pritje e nëpër sprova, derisa vjen dita kur fjala e mbjellë bëhet vepër.
Pas shugurimit tim meshtarak, shërbimi më çoi në vende të ndryshme: në Katedralen e Prizrenit, në Bishtazhin e Gjakovës, në Zllakuqan. Çdo bashkësi, çdo altar, çdo familje, çdo lot e çdo gëzim pastoral më mësoi se meshtaria nuk është vetëm një mision i jashtëm. Ajo është edhe shkollë e brendshme e shpirtit. Meshtari nuk është vetëm ai që flet për Zotin, por ai që mëson çdo ditë të ecë me Zotin në mesin e popullit të vet. Dhe populli të mëson atë që librat nuk mund ta japin plotësisht: përvujtërinë, durimin, dëgjimin, dhembshurinë, lotin, shpresën dhe urtinë.
Kur, më 1 janar 1983, ipeshkvi ynë i dashur i Dioqezës Shkup–Prizren, imzot Nikë Prela, më caktoi famullitarin e parë të Klinës, e ndjeva këtë si një çast providencial. Nuk ishte thjesht emërim kishtar. Ishte përgjigjja e Hyjit ndaj premtimit tim të hershëm. Ishte sikur vetë Zoti po më thoshte: “Ja vendi ku do ta mbjellësh atë që ke ruajtur prej kohësh në zemër.” Dhe unë e kuptova se Hyji nuk harron asgjë nga ajo që njeriu i dorëzon me fe. Koha mund të kalojë, rrethanat mund të ndryshojnë, por ajo që i jepet Zotit me sinqeritet mbetet para Tij si lutje e gjallë.
Klina, në atë kohë, për mua nuk ishte vetëm një mision pastoral. Ishte plagë dhe shpresë njëkohësisht. Ishte vend i mungesës, por edhe i etjes. Kishte mungesë të tempullit, por jo mungesë të besimit. Kishte mungesë të mureve, por jo mungesë të Hyjit. Dhe pikërisht aty e kuptova më thellë se Zoti shpesh fillon aty ku mungesa ndihet më fort. Sepse mungesa, kur përjetohet me fe, bëhet hapësirë për hirin.
Në vitet e para të shërbimit tim në Klinë, jeta e bashkësisë sonë zhvillohej në kushte të thjeshta. Shërbesat liturgjike mbaheshin në shtëpinë famullitare, në oborr, në kapela, në varreza, në vende modeste. Por ajo thjeshtësi nuk ishte varfëri shpirtërore. Përkundrazi, në ato rrethana ne e ndienim më afër se Kisha lind nga Fjala e Zotit, nga Sakramenti, nga bashkësia dhe nga besnikëria, e jo vetëm nga gurët e muret. Kur mungojnë mjetet e jashtme, njeriu mëson të mbështetet më fort në Hyjin. Dhe kur nuk ka shumë siguri tokësore, shpresa bëhet pasuria më e madhe e shpirtit.
Shpesh e ndieja se po jetonim diçka nga përvoja e Kishës së parë: të vegjël në sytë e botës, por të mëdhenj në bashkimin e zemrave; të thjeshtë nga jashtë, por të pasur nga brenda. Ishim si një kope e vogël, por me dritën e fesë ndezur. Dhe Krishti vetë nuk e ka parë kurrë vogëlsinë si humbje. Për Të, fara e sinapit bëhet pemë, tharmi i vogël e mbrun masën, llamba e vogël ndriçon shtëpinë. Kështu e matnim edhe ne jetën e famullisë: jo me madhështi njerëzore, por me gjallërinë e besimit.
Megjithatë, në thellësi të zemrës sime vazhdonte të jetonte fort premtimi për Kishën e Zojës së Këshillit të Mirë. E ndieja se qytetit të Klinës nuk i duhej vetëm një vend për kremtime liturgjike, por një shenjë më e madhe: një tempull që do të bëhej vatër shpirtërore, pikë kujtese, strehë e ndërgjegjes dhe shenjë e identitetit tonë katolik, kombëtar e kulturor.
Në historinë tonë shqiptare, kisha nuk ka qenë kurrë vetëm vend riti. Ajo ka qenë shkollë e gjuhës, vatër e kulturës, kujtesë e historisë, mbrojtje e ndërgjegjes dhe strehë e dinjitetit kombëtar. Sa herë që pushtetet kanë dashur ta shlyejnë shpirtin e popullit, kisha ka mbetur dëshmi se njeriu nuk është vetëm trup, frikë apo nevojë. Ai është edhe ndërgjegje, edhe kujtesë, edhe shpresë, edhe bir i Hyjit.
Prandaj, për mua, ndërtimi i Kishës “Zoja e Këshillit të Mirë” në Klinë nuk ishte vetëm përmbushje e një dëshire personale. Ishte pjesëmarrje në vazhdimësinë shpirtërore të historisë sonë shqiptare. Ishte sikur po zgjatej një fill i lashtë që vinte nga Arbëria, nga Shkodra, nga Zoja e Këshillit të Mirë, nga martirët e Kishës Katolike, nga meshtarët e përvuajtur, nga nënat që e kishin ruajtur fenë me lot dhe nga etërit që e kishin mbrojtur altarin me sakrificë.
Sa herë që e meditoja figurën e Zojës së Këshillit të Mirë, e shihja jo vetëm si Pajtore, por si urti të mishëruar në amësi. Bota shpesh jep këshilla të forta, të ftohta e të zhurmshme. Por këshilli i Zojës është i butë, i qetë dhe i kthjellët. Ai nuk e trondit shpirtin, por e orienton. Nuk e shtyn drejt ngutjes, por drejt pjekurisë. Në një kohë kur njeriu shpesh humbet në zhurma, në ideologji, në lëndime të brendshme dhe në pasiguri, Zoja e Këshillit të Mirë mbetet për mua simbol i asaj urtie hyjnore që vjen me butësi dhe e drejton zemrën pa e lënduar.
Edhe Kuvendi i Arbërit ka për mua peshë të veçantë. Jo vetëm si ngjarje historike kishtare, por si shenjë e vetëdijes shpirtërore dhe kulturore të popullit tonë. Ai dëshmon se shqiptarët nuk i kanë kaluar shekujt vetëm me trimëri luftarake, por edhe me qëndresë morale, me urti ungjillore, me disiplinë shpirtërore dhe me kujtesë të gjallë. Prandaj, sa herë e mendoja kishën në Klinë, e ndieja si bijë të asaj fryme arbërore: si vazhdimësi të një tradite që bashkon fenë, kulturën, gjuhën, sakrificën dhe identitetin.
Por rruga drejt kësaj kishe nuk kaloi pa kryq. Çdo vepër që mban në vete diçka nga e vërteta e Ungjillit, herët a vonë kalon nëpër sprova. Më 6 qershor 1996, kur nisëm përpjekjet për ndërtimin e kishës, bashkë me grigjën e famullisë sime, e ndieja në shpirt gëzimin, por edhe peshën e rrezikut. Ne nuk po vendosnim vetëm tulla mbi tokë. Po guxonim të thoshim se feja jonë, identiteti ynë dhe e drejta jonë për ta pasur tempullin tonë nuk mund të mbeteshin më nën mohim.
Administrata komuniste e më pas ajo okupuese serbe, policia dhe forcat paramilitare, erdhën për ta ndalur ndërtimin. Ai çast mbetet i gdhendur thellë në kujtesën time. Nuk ishte vetëm ndërprerje pune. Ishte përplasje e një shprese me një dhunë, e një drite me një përpjekje për errësim. Besimtarët, burra, gra e fëmijë, ishin të gatshëm të qëndronin. Në sytë e tyre pashë dashurinë për Kishën, dhimbjen për padrejtësinë dhe vendosmërinë për të mos u nënshtruar. Ishte çast i vështirë, sepse bariu duhet të zgjedhë jo vetëm me zemër, por edhe me urti.
Atëherë e kuptova se urtia është një formë e lartë trimërie. Nuk është gjithmonë më i forti ai që përplaset. Nganjëherë më i fortë është ai që ruan popullin e vet nga gjaku, që duron plagën e çastit për ta shpëtuar të ardhmen. Prandaj u kërkova besimtarëve të largoheshin. Ishte dhimbje e madhe për mua. Por, në thellësi të shpirtit, besoja se Zoti nuk humb asgjë nga ajo që bëhet me fe, me përgjegjësi dhe me qëllim të pastër.
Ato vite u bënë për mua shkollë e pritjes. Dhe pritja është ndër sprovat më të thella të shpirtit njerëzor. Njeriu, ndonjëherë, e duron më lehtë një humbje të prerë sesa një shpresë të shtyrë gjatë. Por pikërisht aty piqet besimi. Besimi nuk është vetëm gëzimi kur gjithçka ecën mirë. Besimi është të qëndrosh kur rruga errësohet, të lutesh kur nuk sheh fryte, të mos dorëzohesh kur koha të lodh dhe të ruash dritën e brendshme kur rrethanat bëhen armiqësore.
Në planin psikologjik, ato vite më mësuan shumë. Më mësuan se shpresa e vërtetë nuk është optimizëm i lehtë, por qëndresë e thellë e zemrës. Më mësuan se njeriu, kur mbështetet vetëm në vetvete, thyhet shpejt, ndërsa kur mbështetet në Hyjin, edhe kur lëkundet, nuk rrëzohet plotësisht. Më mësuan se plagët më të thella shpesh janë ato që nuk duken dhe se pikërisht në ato plagë hyn hiri i Zotit si dritë e heshtur që shëron pa zhurmë.
Në ato kohë të vështira, Zoja e Këshillit të Mirë mbeti për mua prani e afërt. Nuk e ndjeja si figurë të largët, por si amësi të qetë mbi udhën time. Më dukej se ajo rrinte mbi këtë ëndërr të pezulluar si Nënë që nuk e lë fëmijën e vet të humbasë në natë. Ka dhembje që nuk shërohen me shumë fjalë, por me praninë e dikujt që qëndron pranë. Kështu e kam përjetuar unë Zojën: si prani që nuk bën zhurmë, por nuk largohet; si dritë që nuk verbon, por udhëzon; si qetësi që të mëson ta presësh orën e Hyjit.
Pastaj erdhi lufta dhe paslufta. Vendi ynë kaloi nëpër flakë, humbje, zhvendosje, frikë, mjerim dhe plagë të thella. Por historia e shpëtimit na mëson se Hyji shpesh e përgatit ringjalljen pikërisht aty ku njeriu sheh vetëm rrënim. Pas natës vjen mëngjesi. Pas së Premtes së Madhe vjen Pashka. Pas varrit të mbyllur vjen guri i rrokullisur. Kjo nuk është vetëm teologji; është ritëm i jetës së shpirtit dhe i historisë së popujve.
Ndaj, më 30 gusht 1999, kur me vendim të administratorit të UNMIK-ut, z. Kastaneda, dhe me mbështetjen e besimtarëve të famullisë sime, të rrethinës dhe të mërgatës sonë shqiptare, filluan punimet për ndërtimin e kishës, e ndjeva se po jetonim një çast hiri. Ajo ditë nuk ishte vetëm datë administrative. Ishte hapje dere pas një mbylljeje të gjatë. Ishte ardhje pranvere pas dimrit. Ishte përgjigje hyjnore ndaj lutjeve të heshtura dhe shpresës që kishte refuzuar të vdiste.
Kur u vu gurthemeli, nuk u vendos vetëm një copë betoni apo një gur. U vendos një kujtesë, një amanet, një dëshmi, një fjalë besimi. Për mua, ai gurthemeli u bë simbol i premtimit tim rinor, i durimit të bashkësisë, i vuajtjeve të popullit tonë dhe i asaj të vërtete se ajo që ndërtohet me fe, edhe kur pengohet, e gjen ditën e vet. U bë si guri i këndit, që bota e hedh poshtë, por Zoti e lartëson.
E kujtoj atë ditë me mirënjohje të thellë. Lutjet, këngët, lotët dhe gëzimi i besimtarëve formonin një liturgji të gjallë. Në ato çaste, njeriu e kupton sa i vogël është dhe sa i madh është hiri. Ne sjellim mundin tonë, por vetëm Zoti e kthen veprën në bekim. Vetëm Ai e shndërron ndërtesën në tempull, gurin në kujtesë, premtimin në dëshmi dhe historinë lokale në amanet për brezat.
Kisha “Zoja e Këshillit të Mirë” në Klinë, për mua, nuk është vetëm ndërtesë. Ajo është ikonë e qëndresës shpirtërore. Është vatër ku bashkohen feja, kujtesa, kultura, dhimbja dhe shpresa. Është vend ku populli ynë e gjen veten jo vetëm si bashkësi fetare, por edhe si bashkësi ndërgjegjeje. Në të unë shoh një pjesë të shpirtit shqiptar: të lënduar, por jo të mposhtur; të butë, por të qëndrueshëm; të përulur para Zotit, por të pathyeshëm në dinjitet.
Në planin kombëtar, kjo kishë më shfaqet si një flamur i bardhë mbi Klinën e Lugut të Drinit e të Dukagjinit. Flamur paqeje, por jo paqeje të zbrazët. Paqe të mbështetur mbi të vërtetën, sakrificën dhe kujtesën. Populli ynë ka vuajtur shumë, por madhështia e tij nuk qëndron vetëm te qëndresa kundër armikut; qëndron edhe te ruajtja e shpirtit nga urrejtja. Të ruash shpirtin në kohë padrejtësie është trimëri më e madhe se shumë beteja. Dhe kisha, në këtë kuptim, mbetet shkollë e paqes së Krishtit, e cila nuk lind nga frika, por nga dinjiteti, falja dhe drejtësia.
Në planin kulturor, kjo kishë është vazhdimësi e asaj fryme që ndër shekuj i ka mbajtur gjallë shqiptarët: frymës së Arbërisë, të Shkodrës, të Kuvendit të Arbërit, të gjuhës sonë, të këngës sonë shpirtërore dhe të kujtesës sonë të krishterë. Ajo nuk është vetëm shtëpi e lutjes, por edhe shenjë kulture. Sepse aty ku ruhet altari, ruhet edhe kujtesa; aty ku ruhet kujtesa, ruhet edhe identiteti; dhe aty ku ruhet identiteti, ruhet edhe dinjiteti i popullit.
Në planin filozofik, kjo histori më ka mësuar se jeta nuk matet vetëm me atë që arrihet shpejt. Ka vepra që duhet të kalojnë nëpër kohë, nëpër pengesa dhe nëpër dhembje që të fitojnë peshën e tyre të vërtetë. Gjërat e mëdha piqen ngadalë. Pema e fortë nuk rritet për një natë. Edhe shpirti i njeriut nuk thellohet në rehati, por në durim, në sprova dhe në besim. Kjo është një ndër të vërtetat më të mëdha që kam mësuar nga kjo udhë: koha e Zotit nuk është vonesë, por pjekuri.
Në planin shpirtëror dhe psikologjik, kjo kishë është bërë edhe vend shërimi. Populli ynë bart plagë të shumta të brendshme: kujtime lufte, humbje familjare, varfëri, mërgim, vetmi dhe lodhje të shpirtit. Njeriu ynë flet pak për plagët e veta, por i bart thellë në zemër. Dhe kisha bëhet vendi ku këto plagë mund të marrin frymë para Zotit. Nën hijen e Zojës, njeriu guxon të qajë, të heshtë, të lutet e të shpresojë. Aty ku bota e detyron të duket i fortë, kisha i lejon të bëhet bir. Dhe kur njeriu bëhet bir para Hyjit, zemra nis të shërohet.
Për mua personalisht, kjo kishë mbetet autobiografi e shpirtit tim meshtarak. Jo autobiografi krenarie, por autobiografi mirënjohjeje. Sepse unë e di mirë se kam qenë vetëm shërbëtor. Nuk isha unë burimi i kësaj vepre. Burimi ishte Hyji. Nuk isha unë drita. Drita ishte Krishti. Nuk isha unë mbrojtja. Mbrojtja ishte Zoja. Nuk isha unë forca e vërtetë. Forca ishte populli besimtar dhe hiri që e mbajti gjallë atë besim. Por unë jam thellësisht mirënjohës që Zoti më lejoi të jem pjesë e kësaj historie.
Sa herë e sodis Kishën “Zoja e Këshillit të Mirë” në Klinë, unë nuk shoh vetëm kishën, rezidencën dhe zyrën e saj famullitare të ndërtuar; as vetëm muret, dritaret, çatinë apo kambanoren. Nuk shoh vetëm truallin përreth kishës, të zgjeruar dhe të blerë nga njerëz vullnetmirë dhe nga famullia, sa isha unë famullitar, me mund e largpamësi, që një ditë t’i kushtohet shtëpisë së të moshuarve dhe çerdhes së fëmijëve. Unë shoh shumë më tepër. Shoh vite pritjeje e qëndrese. Kujtoj fytyra besimtarësh të ndriçuara nga feja dhe të lara nga dhembja. Kujtoj lot të heshtur që kanë rënë si lutje mbi këtë tokë. Shoh duar të lodhura që kanë punuar me përvujtëri për ta ngritur këtë vepër. Shoh lutje të shqiptuara në kushte të vështira, kur shpresa dukej e brishtë, por besimi mbetej i pathyeshëm. Shoh kujtesën e Arbërisë që merr frymë në heshtjen e kësaj kishe. Shoh frymën e Kuvendit të Arbërit që endet si jehonë e shenjtë nëpër këtë truall. Shoh hijen amnore të Zojës së Shkodrës të shtrirë mbi këtë tokë të bekuar. Dhe, mbi të gjitha, shoh një pjesë të shpirtit shqiptar të shndërruar në altar, në kujtesë, në dritë dhe në dëshmi.
Prandaj besoj thellë se ky tempull do të flasë ndër breza. Do të flasë jo me zë njerëzor, por me gjuhën e heshtur të dëshmisë. Do t’u tregojë brezave se feja nuk është zbukurim i jetës, por themel i saj. Do t’u tregojë se kisha nuk është luks, por frymëmarrje e shpirtit. Do t’u tregojë se kombi nuk mbahet gjallë vetëm me kujtesë politike, por edhe me rrënjë shpirtërore. Do t’u tregojë se ajo që mbillet me lot, kur ruhet me besim, korret me gëzim.
Në mbrëmjet e qeta të jetës sime, kur rikthehem me mendje mbi këtë histori, zemra ime mbushet me falënderim. E falënderoj Zotin që më dha forcë kur rruga u bë e rëndë, durim kur koha u zgjat, urti kur duhej të përmbahesha dhe gëzim kur erdhi dita e bekimit. E falënderoj Zojën e Këshillit të Mirë që më shoqëroi si Nënë. E falënderoj ipeshkvin tim për besimin. E falënderoj popullin tim për qëndresën. E falënderoj mërgatën për dashurinë. E falënderoj çdo dorë që ndihmoi, çdo zemër që u lut dhe çdo njeri që besoi.
Sot mund ta them me qetësi shpirtërore se Kisha “Zoja e Këshillit të Mirë” në Klinë është më shumë se një ndërtim i së kaluarës. Ajo është dritë për të ardhmen. Është testament i gjallë i një feje që nuk u mposht, i një populli që nuk u shua, i një kujtese që nuk u thye dhe i një shprese që nuk pranoi të vdesë. Ajo është si një llambë e vendosur në lartësi, që nuk ndizet për vete, por për t’u dhënë dritë atyre që ecin në rrugë. Ajo është si një pemë e mbjellë pranë ujërave, që jep fryt në kohën e vet. Ajo është si një nënë që rri në prag të shtëpisë dhe i pret bijtë e saj me dritë në dorë.
Dhe unë, si meshtar i Dioqezës Prizren–Prishtinë dhe si ish-famullitari i parë historik i kësaj kishe, mund të dëshmoj me përvujtëri se kjo vepër më ka mësuar një të vërtetë të madhe: Zoti vepron ngadalë, por thellë. Ai nuk nxiton si ne, por kur vepron, rrënjos. Ai nuk ndërton vetëm mure, por formon zemra. Nuk jep vetëm shenja të dukshme, por e ndërton njeriun edhe nga brenda. Dhe ndoshta kjo është mrekullia më e madhe e Kishës “Zoja e Këshillit të Mirë” në Klinë: jo vetëm se u ngrit një tempull në këtë tokë, por se gjatë ngritjes së tij u kalit durimi, u pastrua qëllimi, u forcua bashkësia, u thellua besimi dhe u shndërruan zemrat.
Prandaj kjo kishë do të mbetet për mua gjithmonë si një ungjill i shkruar me gurë, me lutje, me lot, me mund, me shpresë dhe me dashuri. Është ungjill shqiptar, sepse mban në vete kujtesën e Arbërisë, hijen e Shkodrës, frymën e Kuvendit të Arbërit dhe qëndresën e popullit tonë. Është ungjill shpirtëror, sepse dëshmon se Hyji nuk e lë asnjë farë të mirë pa fryt. Është ungjill njerëzor, sepse tregon se edhe njeriu i lodhur, kur mbështetet në hir, mund të bëhet mjet i një vepre që e tejkalon vetveten.
Në hijen e saj, unë ende e dëgjoj një fjalë të butë që më flet në zemër: se Zoti është besnik, se Zoja nuk harron, se kisha ndërtohet së pari në shpirt, se populli që lutet nuk humbet dhe se ajo që lind nga dashuria e pastër bëhet një ditë bekim për shumë të tjerë.
Dhe kjo është arsyeja pse, sa herë e përmend Kishën “Zoja e Këshillit të Mirë” në Klinë, unë nuk e përmend vetëm si vend. E përmend si hir. E përmend si amanet. E përmend si plagë të shëruar. E përmend si dëshmi. E përmend si dritë të Zojës mbi tokën tonë. E përmend si pjesë të shpirtit tim meshtarak. E përmend si një lutje të bërë gur, si një shpresë të bërë altar dhe si një premtim të bërë tempull.
Pejë, më 27 prill 2026